Ontdek Sint Bavo zelf
SCROLL VERDER
WONEN IN DE
VERBORGEN PAREL

SINT BAVO – VAN GESLOTEN BASTION TOT OPEN WOONGEBOUW

Op Landgoed in den Houte in Noordwijkerhout wordt het monumentale Sint Bavo-gebouw nieuw leven ingeblazen. De ontwikkelcombinatie van Novaform-Trebbe bouwt het voormalige voorportaal van het psychiatrisch ziekenhuis om tot een woongebouw met bijzondere koopappartementen. Het Haagse architectenbureau Braaksma & Roos is vanaf het eerste initiatief betrokken bij de transformatie en brengt veel ervaring in ontwerpen met erfgoed mee. Architecten Marianne van der Sanden en Bas van der Laan werkten aan het ontwerp dat de kwaliteiten van het monument respecteert en ruimte laat voor een nieuwe toekomst.

EEN MONUMENT MET EEN VERHAAL

Braaksma & Roos dook direct in de historie van het gebouw. Wat is het verhaal van deze plek? Archiefonderzoek legde de basis en wat bij het eerste echte bezoek vooral opviel, was de schaal. “Het gebouw is groot en heeft hoge verdiepingen, dat zorgt voor een royale ruimtelijke beleving”, zegt Van der Sanden.

Het voormalige hoofdgebouw Sint Bavo was oorspronkelijk de voorpost van de psychiatrische instelling. Daarachter lag een ommuurd terrein vol paviljoens, streng afgeschermd van de buitenwereld. “Dit gebouw is eigenlijk het restant van een verdwenen complex vol zorgpaviljoens en dienstengebouwen,” legt Van der Sanden uit. Nu die paviljoens hebben plaatsgemaakt voor een woonwijk, ligt de voormalige achterzijde van Sint Bavo prominent in het zicht. Om die reden wordt deze zijde getransformeerd van een gesloten achterkant naar een uitnodigende gevel met uitstraling naar de omliggende wijk.

BEHOUDEN WAT WAARDEVOL IS

Sint Bavo bestaat uit meerdere gebouwdelen: het representatieve administratiegebouw aan de voorzijde, de kapel in het midden, de personeelsvleugel aan de oude achterzijde en een galerij rondom het gebouw. In de transformatie blijft zoveel mogelijk van het monument behouden, terwijl tegelijkertijd ruimte wordt gezocht voor vernieuwing. Een grondige analyse van oorspronkelijke en later toegevoegde onderdelen vormt de basis voor de ontwerpkeuzes. Zo maakt de verouderde keukenvleugel aan de achterzijde plaats voor een nieuw volume, met een heldere verbinding tussen kapel en park.

In de kapel en het administratiegebouw, waar meer originele elementen bewaard zijn gebleven, is terughoudender ingegrepen en zijn monumentale details gekoesterd. Toch zijn ook hier weloverwogen aanpassingen gedaan, bijvoorbeeld om goede buitenruimtes in de vorm van balkons aan de appartementen toe te voegen.

Over de mogelijkheid voor appartementen in de kapel voerden de architecten intensief overleg met de Monumentencommissie. Uiteindelijk wisten Van der Sanden en Van der Laan de commissie te overtuigen, met één duidelijke voorwaarde: de ruimte moest herkenbaar blijven als kapel.

De gemeenschappelijke entreehal bevindt zich recht onder de koepel, waardoor deze plek goed beleefbaar blijft, ook voor passanten en bezoekers. De kapel was oorspronkelijk rijkelijk versierd met muurschilderingen. Op de wand achter het orgel is hiervan nog een deel intact; dit zal straks in het trappenhuis te bewonderen zijn.

De kapel:
puzzelen met licht en hoogte

De kapel is het meest iconische én meest complexe onderdeel. “Dat licht en die vrolijke kleuren wilden we per se behouden,” vertelt Van der Sanden. Het glas-in-lood wordt hersteld en een aantal ruitjes in het midden van de vensters wordt voorzien van helder glas, zodat er vanuit het appartement zicht naar buiten mogelijk is.

De kapel is maar liefst 12 meter hoog. De appartementen op de begane grond vullen de eerste 3,5 meter. De appartementen op de verdieping hebben vervolgens nog een hoogte van circa 8,5 meter onder de gewelven. Hier wordt een entresolvloer geïntroduceerd. Onder deze vloer is ruimte voor een keuken, een badkamer en slaapkamers. De vloer loopt niet door tot de gevel, waardoor het silhouet van de grote vensters intact blijft. In de andere helft van het appartement, het woongedeelte, is de hoogte immens en zijn de volledige boogvensters te zien.

Duurzaam, met behoud van karakter

Waar glas niet meer origineel is, wordt het vervangen door isolatieglas; bij glas-in-lood worden juist achterzetramen geplaatst, zodat het origineel intact blijft. De appartementen zijn slim boven elkaar geplaatst. Zo delen ze nieuwe schachten en doorvoeren en kan elk appartement zijn eigen installatie krijgen. Warmte en koude komen uit een WKO-installatie met warmtepomp en vloerverwarming. Zonnepanelen zijn achterwege gelaten om de authentieke uitstraling van het gebouw te behouden.

“We poetsen het gebouw niet helemaal glad,” zegt Van der Sanden. Vervuiling wordt netjes verwijderd en schade wordt hersteld, maar niet naar de huidige nieuwbouwnormen. “Dat het gebouw meer dan honderd jaar oud is, mag je blijven zien.”

Vier gebouwdelen, vier gezichten

De vier gebouwdelen zorgen ieder voor een eigen beleving. Het administratiegebouw is het meest recente deel dat nog in gebruik was. Het bleek dan ook in goede staat. De kapel heeft door haar grote volumes een indrukwekkende uitstraling. De personeelsvleugel is aan de binnenzijde sober, maar de hoge kappen met spanten en grote dakkapellen creëren juist een unieke sfeer.

De keukenvleugel is bewust het enige volledig nieuwe deel. Materialen en kleuren sluiten aan bij de rest van het gebouw, terwijl de architectuur duidelijk van deze tijd is. “Dit deel is nieuw en geeft het gebouw een tweede voorgevel; dat mag je zien,” vindt Van der Laan. Het zorgt voor een mooie samenhang. De beschikbare hoogte is bovendien optimaal benut, waardoor hier drie woonlagen konden worden ingepast, tegenover twee woonlagen elders in het gebouw.

De mooiste plek om te wonen

Die diversiteit maakt dat ieder appartement een eigen karakter heeft. Ook de architecten hebben daarin ieder hun eigen voorkeur. Van der Sanden is vooral gecharmeerd van de middenwoning op de eerste verdieping van het administratiegebouw. “De lange opeenvolging van ruimtes en de originele gangen maken deze woning spannend.” Van der Laan heeft juist een voorkeur voor een appartement op de kop van de kapel. “De woonkamer heeft een boogvenster met glas-in-lood van vier tot vijf meter hoog. Hier voel je de historie, dat maakt dit appartement uniek.”

Hier voel je je verbonden

Sint Bavo is volgens Van der Sanden een woonplek voor mensen die vallen voor de geschiedenis en de uitstraling van een oud complex: denk aan gezinnen die niet in een standaard rijtjeshuis willen wonen, maar ook aan ouderen. Alle appartementen zijn met een lift bereikbaar. “Je ziet vaak dat bewoners zich verbinden met zo’n gebouw,” vertelt ze. “Er ontstaan bewonersinitiatieven en iedereen zet zich in om het nóg mooier te maken dan bij oplevering.” Van der Laan vult aan: “Het is niet zomaar het karakter van één woning. Het is het hele gebouw. Elke keer als je naar huis loopt ervaar je dat.”

INTERESSE? MELD JE AAN.